Türkiye'de vize muafiyeti süresini veya vize süresini aşan yahut vize muafiyeti kapsamında olmayan yabancıların ülkede kalabilmesi için ikamet izni alması gerekmektedir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, farklı amaçlara yönelik çeşitli ikamet izni türlerini düzenlemiştir. Bu yazıda izin türlerine, başvuru sürecine ve uygulamada sık karşılaşılan sorunlara daha ayrıntılı değinilmektedir.
Kanunda kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni gibi çeşitli türler öngörülmüştür. Her bir izin türü, farklı başvuru koşulları ve belge gereksinimlerine tabidir.
Kısa dönem ikamet izni; turizm amaçlı kalış, ticari bağlantı veya iş kurma, taşınmaz sahipliği, bilimsel araştırma, tedavi görme, adli veya idari makamların talep/tespiti üzerine ülkede kalma gibi çeşitli amaçlarla alınabilir. Bu izin türü genellikle bir veya iki yıllık sürelerle verilmekte olup, her başvuru koşulları itibarıyla ayrı değerlendirilmektedir.
Aile ikamet izni, Türk vatandaşı veya ikamet ya da çalışma izni sahibi yabancı ile aile bağı bulunan yabancı eş, ergin olmayan çocuklar ve bağımlı ergin çocuklar için düzenlenir. Bu izin türünde, aile birliğinin gerçekten sürdürüldüğünün ve muvazaalı bir evlilik bulunmadığının değerlendirilmesi idare tarafından yapılabilmekte; gerekli görülmesi hâlinde adres yoklaması gibi ek incelemeler de gündeme gelebilmektedir.
Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda örgün eğitim gören yabancılara öğrenci ikamet izni verilir. Uzun dönem ikamet izni ise Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ve kanunda öngörülen diğer şartları (son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olma, yeterli ve düzenli gelire sahip olma, kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit oluşturmama gibi) taşıyan yabancılara süresiz nitelikte tanınan bir izin türüdür.
İkamet izni başvuruları, e-ikamet sistemi üzerinden randevu alınarak İl Göç İdaresi Müdürlüğü'ne yapılır. Başvuru sırasında geçerli pasaport, adres bilgisi (kira sözleşmesi, tapu vb. ile desteklenen), yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair beyan, geçerli sağlık sigortası ve ikamet izni türüne göre değişen ek belgelerin (öğrenci belgesi, taşınmaz tapusu, evlilik cüzdanı gibi) sunulması gerekir. Başvurunun, mevcut vize veya vize muafiyeti süresi dolmadan önce yapılması önemlidir; aksi hâlde ülkede kalışın hukuki dayanağı kesintiye uğrayabilir.
İkamet izninin süresi dolmadan önce, kanunda öngörülen süre içinde (genellikle mevcut iznin bitiminden altmış gün öncesinden başlayarak) uzatma başvurusunda bulunulması gerekmektedir. Süresi içinde yapılan uzatma başvurusu değerlendirme sonuçlanıncaya kadar yabancının hukuki statüsünü korumaya devam eder. Süresinde yapılmayan uzatma başvuruları, yeniden ilk başvuru gibi değerlendirilebilmekte ve bu durum idari para cezası ile giriş yasağı gibi olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir.
Uygulamada; eksik veya hatalı belge sunulması, adres kayıt sisteminde yaşanan uyumsuzluklar (kira sözleşmesindeki adresle adres kayıt sistemindeki adresin örtüşmemesi gibi), süresi içinde başvuru yapılmaması, mevcut ikamet izninin süresi dolmadan uzatma başvurusunun yapılmaması, yeterli maddi imkânın ispatlanamaması ya da kamu düzeni/güvenliği bakımından olumsuz kayıt bulunması gibi nedenlerle başvurular reddedilebilmekte veya süreç uzayabilmektedir. Ret kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde idari yargı yoluna başvurulması mümkündür.
İkamet izni, yabancının Türkiye'de çalışma hakkı vermez; çalışma izni ayrı bir başvuru ve değerlendirme sürecine tabidir. Bununla birlikte geçerli bir çalışma izni, kural olarak aynı zamanda ikamet izni yerine de geçebilmektedir. Türkiye'de bir işte çalışacak yabancılar bakımından, ikamet ve çalışma izni süreçlerinin birlikte ve doğru sırayla yürütülmesi önemlidir.
Türkiye'de yatırım yapmak isteyen veya taşınmaz edinen yabancı gerçek ve tüzel kişiler bakımından; şirket kuruluşu, taşınmaz edinimi ve buna bağlı ikamet izni süreçleri birlikte değerlendirilmesi gereken, birbiriyle bağlantılı konulardır. Taşınmaz sahipliğine dayalı kısa dönem ikamet izninde, taşınmazın niteliği ve değerine ilişkin güncel kriterlerin başvuru öncesinde teyit edilmesi önerilir.
Sürecinizi değerlendirmemiz için bizimle iletişime geçin.
